FIGHT CLUB

Сургуулийнх нь нутаг дэвсгэр дээр эмэгтэй сурагчыг нь хүчиндэх нь надад хамаагүй гэдэг захирал байдаг гэвэл үнэмших үү?

Сонгинохайрхан дүүргийн 42-р сургуулийн захирал Ш. Сарантуяа гэгч яг ингэж хэлсэн гэнээ. Нэрнээс нь харахад эмэгтэй хүн боловч хэлсэн үг, энэ хэрэгт хандаж байгаа байдлаас нь харвал эм хүний сүг гэж хэлэхэд таарах амьтан байна.
Эмэгтэй хүний сэтгэлгүй, хүн чанаргүй гичий гэж хэлсэн ч таарах юм шиг.

Иймэрхүү шаарнууд дунд сургуулиудын захирал, хичээлийн эрхлэгч хийж, Монголын өсвөр ирээдүй болсон хүүхдүүдийн оюун ухааныг бузарлаж, байгаа байдлаараа адгийн үлгэр үзүүлж гай болж байгаа тохиолдол олон бий. Сургуулийн сурагчид болон эцэг эхэд ямар ч нэр хүндгүй, удирдлага дор байдаг хүмүүсийнхээ нүдэнд орсон хог шиг болсон иймэрхүү хүмүүсийг тодорхой шалгалт явуулж боловсролын системд боловсон хүчний цэвэрлэгээ хийхгүй бол болохоо байжээ.

Даанч ийм шаарнууд цаанаа "татаас" сайтай, таньдаг бөгөөд дэмжиж хамгаалдаг найзууд нь дээгүүр нөлөө бүхий албан тушаал хашдаг учраас яаж ч байсан яахав гэсэн байдалтай бардам загнаж дээрэнгүй аашилдаг аж. Сургууль дээр болон түүний нутаг дэвсгэр дээр болж буй аливаа асуудалд, тэр ч байтугай тухайн сургуульд сурдаг хэнтэй ч хамаатай асуудалд сургуулийн удирдлага хамаатайн дээдээр хамаатай байх ёстой юм.

Гэтэл энэ тэнэг гичийгийн хэлж байгааг хар даа! Сургуулийнх нь жорлонд охиныг чирж оруулаад хүчиндчихээд байхад, хичээл тараад багш нар хүүхдүүдийг ар гэрийнхэнд нь хүлээлгээд өгчихсөн байсан учраас энэ хэрэг сургуулийн удирдлагад огт хамаагүй гэнээ! За би хажууд нь байгаад ингэж хэлэхийг нь сонссон бол ч даравгарыг нь дахиад ингэж хуцахааргүй болтол алгадах байсан байхаа. Яахав, тэрний төлөө ял эдлэнэ л биз.

Энэ гичий өөрийнх нь охиныг ингээд хүчиндсэн бол яаж орилж хашгирч сүйд болж байх болоо. Ийм л адгуус хүүхдүүдийн толгой дээр зайдалчаад хохь чинь гэж хэлээд сууж байна. Нөгөө хамгийн том ноён Отгонбаяр сайд нь энэ захиралынхаа тухай юу гэж хэлэх нь сонин байна. Аягүй бол сайд нь ч хүчгүйдэж энэ хэргийг таг дуугүй, юу ч болоогүй юм шиг өнгөрөөж байж мэдэх л байх.

Цагдаа нар энэ хэргийн тухай мэдээлэл битгий өгөөрэй гэсэн гэдэг хэллэг ямар нэгэн хэрэгтэй холбоотой мэдээлэл хэлж чадах хүн бүрийн амнаас унах болжээ. Цагдаа ер нь ингэж хүний хэлэх ярихыг хааж хориглож болдог юм уу? Яг юу болсон тухай мэдээлэл авч мэдээлж байгаа сурвалжлагч, сэтгүүлч хүмүүс ажлаа л хийж байгаа юм биш үү?

Яг гэмт хэрэгтэнтэй холбоотой ч юм уу , тухайн хэргийн эд баримт, гэрч болон хохирогч, мөн хэн нэгэн хүний нэр устай холбоотой, хэргийг илрүүлтэл нууц байх шаардлагатай зарим онцгой мэдээллийг л нууцалдаг юм байгаа биз. Тэрнээс юу болсон тухай ерөнхий мэдээлэл өгөхөд хориод байх шаардлагагүй л баймаар. Эсвэл худлаа сүржигнэдэг юм уу, энэ цагдаагийнхан?

Нөгөө юу ч битгий хэлээрэй гэж байсан гичий чинь нөгөө гэмт хэрэгтэнийг хамгаалж, " охиныг хүчиндээгүй, зүгээр зодсон л юм байна лээ " гэж хуцдаг байгаа. Хүчиндсэн эсэхийг нь дараа нь энэ захирал гичий өөрөө шалгасан юм уу, эсвэл хүчиндээгүй гэдгийг нь өөрөө харж байсан учраас баталгаатай хэлж байгаа юм уу? Зодох бол бас юу ч биш юм байх даа?! Энэ сүгийн нүдэнд сургуулийнх нь сурагч нь хүнд зодуулах нь хэвийн үзэгдэл юм байна гэж ойлгож болох нь.

Саявтархан бас Баянголын нэг сургуулийн жаахан сурагчыг ангид нь хүчиндээд зугтсан хэрэг гарсан. Бага насны хүүхдүүдийг өөрийгөө хамгаалах чадваргүй байдлыг ашиглаж гэмт хэрэг үйлдэж байгаа хүмүүс болон болзошгүй байдлаас сэргийлж хүүхдүүдээ хамгаалж анхаарч байх үүрэгтэй бус уу, энэ удирдлагууд нэртэй сүгнүүд?!

Цагдаа охиныг хүчиндүүлж зодуулсан гэж байхад энэ Сарантуяа гэгч тэгээгүй гээд байгаа нь арьсаа хамгаалж байгаа хэрэг биш гэж үү?
Боловсролын сайд Отгонбаяр одоо ийм юман дээр дуугарч тухай бүрд нь арга хэмжээ авч байхгүй бол ажлаа хийж байна гэж яриад яахав. Зүгээр л өрөөсөн дугуй нь юм байна гэдгээ харуулж байна гэж ойлгохоос.

Би Хүрэлсүхтэй барьцаж байна

Манай Ерөнхийлөгчийн толгой нь яаж эргэхээрээ МАХН-ын Генеральный секретарь Хүрэлсүхийг Ардчилсан Хувьсгалын 20 жилийн ойг тохиолдуулж "Хөдөлмөрийн гавъяаны Улаан тугийн одон"-гоор шагнадаг байнаа? Генсек болохоор манжилж байгаа юм уу? Өөр баяр маяраар шагнасан бол ч одоо яая гэхсэн. Долигоноод өнгөрч гэж бодохсон. Тэгсэн чинь хамгийн заналт дайснаа өөрсдийнхөө баяраар төрийн том бялуугаар мялаадаг гэж байгаа!

Тэгж ярих юм бол тэр үеийн МАХН-ын хуучин удирдлагууд ухаалаг загнаж буулт хийсний хүчинд цус урсаагүй хувьсгал хийж чадсан юм. Тийм учраас шагнал авах ёстой улсууд чинь тэр үеийн төр засгийн толгойд байсан хүмүүс. Батмөнх гуай, Очирбат гауй, Бямбасүрэн гуай, Жасрай гуай гээд л. Даш-Ендон даргад өгчихсөн ч барьцаад байх юм алга.

Тэгсэн чинь юу вэ, энэ Хүрэлсүх гэдэг нусгай бацаанд өгдөг байна шүү! Энэ хүүхэд тэр үед юун одон авахаар гавъяа байгуулах манатай, жихэвчиндээ шээс алдаад сууж байсан байх. Энэ хүн өнөөдөр одонгоор шагнуулаад сууж байна гэдэг чинь миний хувьд нар нэг удаа баруунаас мандсантай адил юм боллоо. Зөвхөн миний хувьд ч биш, олон хүн ингэж бодож байгаа нь лавтай. Үнэндээ энэ ойгоор шагнуулаад байх хүн МАХН-д цөөхөндөө. Дээр хэлсэнчлэн, МАХН-ын тэр үеийн хууччуул байна.

Сүүлийн үеийн МАХН-ын залгамж халаа бол авилгалыг цэцэглүүлсэн, шударга ёсыг мөнгөөр хэмждэг болгосон, ууж идэхдээ уургын морь ч атаархмаар болсон, шунал хүсэл нь Алтан загасны эмгэнийхээс ч давсан, ядарсан ардуудаа араас нь хөөж буудаж алсан, зуу зуугаар нь шоронд хатааж олон ээж эхчүүдийн нулимсаар гараа угаасан, хар амиа бодсон тийм л шаарнууд байна. Тэд бол улс орны эрх ашиг, ард түмний сайхан амьдралыг огтоос үл сонирхох бөгөөд хамгийн түрүүнд өөрсдийн эрх ашиг, сонирхолыг тавьж сүнсгүй загнадаг адгийн луйварчингууд юм.

Тавын таван хүн нохой шиг буудаж алчихаад, бас хэдийг зэрэмдэг тахир дутуу болгож шархдуулчихаад, бөөнөөр нь хорьж эрүүдэн тамалчихаад сүүлд нь ерөөсөө гэм хийгээгүй, харин ч зөв юм хийсэн аятай донгосч суугаа С.Баяр, Ц.Мөнх- Оргил болон бусад Цагдаагийн мөрдөсний голууд, МАХН-ын гар хөл болсон шүүгчид, прокурорууд нэртэй сүгнүүд одоо Ардчилалын 20 жил бол бид бүхний баяр юмаа гэж шогтож байгаа гэж бодохоор бөөлжис хүрч байна шүү.

Монголын ардчилал 20 дахь жилийнхээ ойн босгон дээр МАХН-ын яргалалд дахин өртөөд авлаа. Энэ бол ардчилал байгаа гэж итгэж үнэмшиж байсан хүмүүсийн толгой дээр хүйтэн ус асгаж сэрээсэн хэрэг боллоо. Өнөөдөр бид 20 жилийн дараа эргээд харахад Монгол улс урагшаа биш хойшоо, эсвэл хадуурсан морь шиг буруу зүг рүү яваад байна гэж хэлэхээр болжээ.

Аль 2006 онд МоАХ-ы 3-р Их Хурал дээр Элбэгдорж хэлсэн үгэндээ, " ...Өнөөдөр чөлөөт нийгэмд байх ёсгүй олон хөнөөлтэй үзэгдэл газар авчихаад байна. Та бидний зорин тэмүүлж байсан чөлөөт нийгмийн үнэт зүйлс бараг бүгд гажууджээ. Хүний эрх ДАРГЫН эрх боллоо. Шударга ёс НУДАРГА ёс боллоо. Ийм новшийн нийгэм байгуулах гэж бид яваагүй..." гэжээ. Одоо тэр новшийн нийгэм чинь улам л новшийн болоод байна.

Тэр 2006 онд төр засаг нь иргэнээ буудаж хөнөөдөггүй байсан бол 3-хон жилийн дараа фашист шиг аашилж эхэллээ. Одоо Баяр сайд ажлаа өгчихсөн шиг, "Би ямар ч буруугүй" ч гэх шиг ярилцлага өгөөд өөрийнхөө гэмийг хоохойлох юм хийгээд явж байна. Тэрээр нэг ярилцлагандаа, "...Оготны хамраас цус гаргалгүй хувьсгал хийдэг ард түмний улс төр ...цустай болсоныг гадаад ертөнц таньсан..." гэжээ. Тиймээ, гадаад ертөнц МАХН цус урсгахад хэзээд бэлэн гэдгийг таньсан. Нөгөө Мөнх- Оргил сайд нь "Анархизмын хаалгыг нээгээд хаасан" ч гэх шиг солиотой гажиг юм яриад сууж байна.

Энэ улсуудад ичих нүүр, совесть, хүн чанар, улс төрийн соёлын анхны мэдэгдэхүүн, төрийн хүнд байх эрхэм чанар гэж юм ерөөсөө алга! Бүр юу ч алга! Амиа хоохойлсон адгийн шаарнууд. Ард түмний хараал зүхэл, тэр алуулсан бөгөөд буудуулж бэртсэн хүмүүсийн ар гэрийнхэн, үр хүүхдийнх нь хараал та нарт хэзээ нэгэн цагт хүрэх вий. Тэр цагт та нар тамд заларч байх нь тодорхой.

Та нар нүглээ наминчилж, ард түмнээсээ уучлал гуйгаагүй цагт, Монголын улс төрийн тавцангаас үүрд зайлж далдраагүй цагт энэ хийсэн хэрэг чинь нүүрний чинь алгын чинээ үрчгэр арьсан дээр чинь бичээстэй хэвээр байж, насан туршид чинь талийгаачдын сүнс дагаж явах болно гэдгийг санаарай. Хараал идмэрүүд!

Байдал ерөөсөө дээрдэж байгаа юм алга. Одоо баахан бэлэн мөнгө амлаж ядуу гуйлгачин ард түмнээ хууран аргацааж, олигтой юм хийж гийгүүлж байгаа юмгүй, харин ч өөрсдөө улам шуналтаж баяжих хүсэлдээ автан тэмтчиж байна. Сонгуулиа ч луйваргүй хийж чадахаа болилоо. Төр засгийн эрхийг ерөөсөө мөнгөөр худалдаад авчихаж байна шүү дээ. Бас дээр нь хууль бус луйвар арга хэрэглээд. Тэрэнд дургүйцэж эсэргүүцсэн хэдийг нь буудаад л , шоронд хориод л.

Ийм новшийн улс төрийн хүчний нарийн бичгийг одонгоор шагнана гэдэг чинь миний нүүр лүү нулимахтай адил юм болоод явчихаж байгаа юм шүү дээ. Би Хүрэлсүх гэдэг сагсуу жулдрайтай өөрийгөө харьцуулахгүй. Энэ бандийг бодвол би 90 онд тэр хувьсгалийг чинь гардан хийлцэж явсан хүн. Тэгэхээр би хийсэн юмтай, энэ ойг тэмдэглэж дурсах юмтай хүн.

Би одон горьдож байгаа юм биш. Намайг бодвол МоАХ-оос "Ардчилсан Хувьсгалын Анхдагч" батламжтай, гавъяагаа магтуулж байх ёстой тэр үеийн анд маань 20 жилийн дараа ойн медаль ч үгүй хоосон сууж байна. Биднээс гадна олон олон хүмүүс мартагдаж, орхигдож , хаягдаж байгаа биз ээ.

Өмнөхөө мартаж, одоогийн луйварчидаа дээдлэж байгаа Ардчилсан нам хөөрхий болжээ. Ёстой андын маань нэг мундаг ухаантай хүний хэлсэнийг иш татсан шиг, " Хувьсгалыг ухаантай нь сэдэж, зоригтой нь хийж, үр дүнг нь адгийн шаарууд хүртдэг" гэдэг л амьдрал дээр үнэхээр нотлогдож байгаа бус уу? Ухаантай хүн гэдэг чинь үнэн л хэлдэг юм байна.

Тийм байлгүй дээ! Ерөнхий сайд байсан Баярыг хар жип машин дотор суучихсан зугтааж байгаа хүмүүсийн араас хөөгөөд ар дагз руу нь буудаад алаад байсан гээд л гүтгээд байсан даг. Гэтэл өөрөө тэгж алах нь байтугай,ал гэж ч тушаал өгөөгүй, бүр тэгж ярих юм бол харин битгий буудаж алаарай гэж олон хүний өмнө хэлсэн гэж Өнөөдөр сонины хүнтэй утсаар ярихдаа батлан хэлсэнийг www.dayarmongol.com дээрээс олоод уншчихаарай. Тэгсэн та нар юу гээд байлаа? Алуурчин энээ тэрээ гээд л.

Манай Баяр ч мужик юм болохоороо тэгж хэлүүлсэндээ ч ер нь сандарч мэгдээд байсан юм байхгүй нь угаасаа тодорхой. Мэдээж шүү дээ, ямар өөрөө буудаад алчихсан биш. Харин ч намынхаа байрыг шатаж байхад нь унтраах гэж ганцаараа эцсээ хүртэл тэмцээд, яаж ч чадалгүй хамгийн сүүлд орхиж гарсаныг хүмүүс сонссон байх.

Үндэсний Аюулгүй байдлын Зөвлөлийн (ҮАБЗ) хурал дээр "Галт зэвсэг хэрэглэж болохгүй шүү" гээд маш чангаар хэлээд байхад чинь манай хүчний байгууллагын удирдлагууд чих хатуугийн улмаас "болохгүй шүү" гэснийг нь буруу сонсоод "болно шүү" гээд ойлгосноос зайлахгүй боллоо. Буруу сонсоод алдаа хийсэн хүмүүсийг яалтай билээ. Шийтгэх хэцүү, байх хэцүү, ямар санаатай буруу сонсчихсон биш дээ.

Тэр үед Баяр маань Ерөнхий сайд байсан гэдэгтэй хэн ч маргаагүй бөгөөд энэ бол нотлогдсон, тодорхой баримттай эд. Тэгээд "болохгүй шүү" гээд байхад "болгочихсон" хүмүүсийн өмнөөс яахаараа Баяр хариуцлага хүлээх ёстой юм?
Тэр гадаадад яадаг чинь маньд ерөөсөө хамаагүй. Бид чинь "монголоороо" л байх хэрэгтэй. Гадны юмнуудыг дуурайж огцорч барих юм уу хаашаа юм. Тэр улс төрийн хариуцлага , совесть мовесть гэх дэмий балай юм ярихаа боливол таарна.

Ер нь, монголын онцлогтой капитализм байгуулж байгаагаа мэдэцгээж байгаа биз дээ. Яахав дээ, Баярын ганц алдаа гэж хэлж болохоор зүйл бол тэр ҮАБЗ-ийн хурал дээр хүчний байгууллагын удирдлагад хандаж "Галт зэвсэг хэрэглэж болохгүй" гэж хэлсэн явдал байж болох юм. Энэ дээр л мань эр алдсан. Хэрэв тэгж хэлээгүй байсан бол тэр дүлий цагдаагийнхан буруу сонсохгүй, хүн амины хэрэг гарахгүй байсан байхгүй юу.

Дэндүү сайн санасаныхаа төлөө ингээд өөрөө эргээд хэл аманд ороод байгаадаа мань эр мэдээж зөндөө л гомдолтой байгаа. Тэр тухайгаа ч нэг сайн яриад, хамаагүй дотроо онгойтол уйлаад сэтгэлээ нээчихгүй , тэгээд л дотроо бэтгэрээд яваа амьтан даа, зайлуул.

Тэр гайтай 7 сарын 1-ний хэрэг яагаад гарсан тухай шалтгааны үнэн мөнийг олж цөхөөд байх юмгүй. Сонгуулиар гарч чадаагүй Магнай мэтийн хогийн шаарнууд хорсохдоо өөрсөдтэйгээ адилхан шаарнуудыг цуглуулж уруу татаад ийм үймээн гаргасан юм шүү дээ. Тэр муусайн дээрэмчдийг бүгдийг нь шоронд шар махтай нь хатаах ёстой байсан юм. Энэ Элбэгдорж гэж нэг юм гарч ирээд өршөөчихлөө л дөө.

Гэхдээ бадарчингууд баярлах болоогүй ээ. Манай Баяр тэр муу элгээ сайн эмчлүүлж аваад тэгээд эргээд ирнээ гайгүй.  (He will be back!)  Ах нараас сурсан тэр Водка-нд донтох өвчин л алаад хаячихлаа, хөөрхийг. Гэхдээ спираль энэ тэр тавиулаад архины эмчилгээ хийлгэчихвэл ч шинэ хүн болоод л гараад ирнэ дээ.

Сая "Ардчилалыг бэхжүүлэх сан" гэгчээс Баяр сайдыг маань "Ардчилалын 10 дайсны" нэгээр нэрлэсэн байгаа юм даа. Юу ч гэхэв дээ, жанжин минь. Гэхдээ 4-р байранд орсон байна лээ шүү. Ямар ч байсан муу Нямдоржийн дараа л орсон байсан.
Нөгөө л дээр өгүүлсэн шалтгаанаар (7 сарын 1-ны үймээнээр 5 хүн буудаж алсан, олон хүн шархдуулсан) Баярыг маань "дайсан" болгосон байна лээ.

Баярын өгсөн ярилцлагыг уншаагүй юм байх даа. Тэгсэн бол ингэж "дайсан" болгож цоллохгүй байсан нь лавтай. Энэ алдаагаа залруулаад, Баярыг харин алах тушаал өгөх нь битгий хэл, битгий алаарай гэж тушааж байсаныг харгалзан үзэж, "Ардчилалын 10 найз" гэдэг ангилалд шилжүүлэн оруулахыг энэ жагсаалтыг гаргасан сангийн нөхдөөс нөхөрсөгөөр шаардаж байна. Шаардлагыг хүлээж авахгүй бол дараа дараагийн шатны тэмцлийн хэлбэрүүдийг шат дараалан сонгох болно шүү гэдгийг анхааруулъя.

Далан зургаан хайртай ямаандаа хаягласан ил захидал

Орчин үеийн Монголын Их Хурилдай буюу Улсын Их Хуралд ард түмэн олноо төлөөлж суугаа 76 эрхэм түшмэддээ "ямаа" гэдэг эрхэм алдар цолыг бид өгөөд удаагүй байгаа билээ. Бидний хайртай таван хошуу малны нэг бөгөөд сүүлийн үед мяндсан зөөлөн ноолуураараа биднийг турж үхэхээс аварч байгаа буянт мал-ямааны тусын тулд хийсэн ажил, байгуулсан гавъяаг чинь үнэлсэн юм шүү дээ.
Харин тэгсэн эртээд Баабар та нарыг "мулгуу" гэж нэрлэсэн байна лээ. Арай ч ингэж болохгүй байхаа. Энэ Баабар ер нь жаахан давраад байгаа шүү, тиймээ?

Ямаанд гаргасан мэргэн ухааныг чинь бахдаад бахдаад барахгүй сууж байтал та нар минь дахиад ер бусын мэргэн сайхан шийдвэр гаргаж биднийгээ баярлууллаа. Та нар шүү!!!
Учир мэдэхгүй цэцэрхсэн юмнууд та нарын маань гаргасан шийдвэрийг элдэвээр бичиж муулаад байхаар уур хүрээд , бас та нарыгаа зоригжуулж урам өгөх гээд хурц үзгээ шүүрч авсан маань энэ шүү.

Та нарын тойрогтоо зориулж авсан хүн тус бүрийн нэг тэрбум төгрөгийг муусайн бичих юмаа олж ядсан сэтгүүлч нэртэй оронцогууд бараг л өөрсөддөө наах гэж байна гээд л хардаад бичээд байгааг эрхбиш уншиж л байгаа биз дээ. Юу гэж тийм юм байхав дээ. Ер нь тэгээд энэ зэргийн ажил хийж бидний төлөө тэр чийгтэй саарал байшинд бөгсөндөө хатиг гартал сууж, алд биеэ зовоож байгаа юм чинь батлуулсан тэрбум төгрөгнөөсөө биеийнхээ алжаалыг тайлж амраaхад зориулж бага зэрэг зарцуулсан ч юу нь буруу гэж.

Мэдээж ихэнхийг нь тойрогтоо л зарцуулна шд. Манай хүүхдийн суудаг анги нэг сайн засвар хийхгүй бол будаг нь халцараад хүүхэд хичээллэхэд их хэцүү болсон байна лээ. Манай тойргоос сонгогдсон эрхэм түшээ нар маань энэ асуудлыг шийдэж өгөх хөрөнгөтэй болсонд их баяртай байгаа. Эцэг эхээс нь мөнгө татаад засвар хийх гэхээр сүүлийн үед хэл ам болоод жаахан тийм болчихоод байгаа л даа. Тэгээд ч засаг нь янзалж өгөхгүй байгаа юм чинь та нартаа л найдаж байна даа.

Энэ мэтчилэн жижиг гэхээргүй хийчихмээр ажил их байнаа. Сумынхаа баруун цэгээс зүүн зах хүртэл хөндлөн хар зам тавичихмаар ч юм шиг. Уг нь шалихгүй л дээ, хоёр км ч хүрэхгүй зам. Манай муу засаг даргын унаа их муудсан байна лээ. Бас солиод өгчихвөл зүгээр юм уу гэж. Тэгээд ер нь эхийг нь эцээж тугалыг нь тураахгүй тойрогтоо тэнцүү сайхан хувиарлаад зарцуулахад өлхөн хүрэх овоо мөнгө батлуулж авсан байна лээ шүү. Тэр жилийн 500 сая төгрөгийг бодвол хөөрхөн юм хийчих мөнгө.

Та нарын маань энэ сайхан сэтгэлийг сонгогч бид чинь яаж мартахав, "агтны хариу жилдээ" гэдэг биз дээ. Ирэх жилийн сонгуулиар та нарынхаа ачийг хариулахаа мартвал ёстой нүгэл болох байгаа даа, бурхан минь. Ер нь тэгээд янз янзын юмнууд Их Хуралд сонгоод байх сонирхол ч алга. Та нар минь биднийгээ мартахгүй энэ мэтээр хөрөнгө мөнгө илүүчлээд юм хийгээд байвал бид чинь баярлаад л , дахин дахин сонгоод байна шүү. Ингэж биднийхээ төлөө юм хийдэг, өөрийгөө таниулсан, мэддэг таньдаг хүмүүсээ насаар нь сонгосон ч ер нь яадгийн. Сонгох эрх нь бидэнд байгаа биз дээ.

Саяын сонгуулиар амалсан мөнгөө өгөх гэж яараад яах вэ. Бид чинь бас тэнэг улсууд биш, та нарынхаа зовлонг ойлгоно шд. Зарим нэг ухвар мөчид хүмүүс хоёр нам худлаа мөнгө амаллаа энэ тэр гээд л хэл ам хийгээд байгаа сурагтай. Нөгөө нэг аюулын царайлаг сэтгүүлч бүсгүй чинь хэн билээ дээ. Г.Уянга гэсэн байхаа. Тэр нөхөр чинь "Амлалт нэхэх ард түмний хөдөлгөөн" гэдэг юм байгуулчихаад та нараас 2.5 сая төгрөг ард түмний нэр бариад нэхээд яваа сурагтай. Миний нэрийг бариад байгаа юм даа.

Тэр нөхрийг битгий тоогоорой. Өөрөө мөнгөгүй гуйлгачин учраас саяын сонгуулиар гарч чадаагүй , тэгээд л атаархаж боож үхэх гэж байгаа царай нь тэр. Мөнгөгүй, бэнчингүй гуйлгачидыг сонгочихоод бид чинь ер нь юу бодож суух билээ дээ. Энэ Уянга сая бас "Өдрийн сонин"-д ярилцлага өгсөн байна лээ. Та нарыг 76 тэрбум төгрөг халааслах гэж байна гэж ирээд л. Бүр манай ардчилсан Ерөнхийлөгч Элбэгээг шордож байгаад хуульд хориг тавиулах санаатай захиа махиа бичсэн байна гэсэн. Манай Элбэгээ юу боллоо гэж тэр мулгуу хүүхний үгэнд орох вэ дээ. Шараа болно биз дээ.

Энэ хүүхэн бас хүүхдийн мөнгө хассан байна гээд л гоншигноод байгаа. Ер нь шулуухан хэлэхэд муусайн гуйлгачидын хүүхдүүд турж үхээд хорогдож л байвал сайн биз дээ. Хэрэггүй баахан ам ангайгаад дандаа хоол нэхэж ядаргаа болж байдаг даг. Тэр хүүхдийн мөнгө гэдгийг ахиад хасах хэрэгтэй, болж өгвөл бүр өгөхөө болчихсон ч яахав. Байгалийнхаа шалгаралаар, мөн хувь заяаныхаа төөргөөр заяагүй нэг нь хорвоогоос зайлаад заяатай нь үлдэж жаргадаг хорвоо, хөөрхий.

Н.Лүндээжанцан гэдэг бас нэг хэрүүлч энд тэнд юм яриад л явааг мэдэж байгаа биз дээ.
"1 тэрбум төгрөг зарцуулсан хүнтэй өөр нэр дэвшигч өрсөлдөх ямар ч боломж байхгүй" ч гэх шиг. "Арга хэлбэр нь нарийсч байна" ч гэх шиг олон юм донгоссон байна лээ. Өөрөө тэгж чадахгүй байгаа бол хохь нь шд. Чадаж байгаа юманд арга байхгүй гэдэг байхаа.

Та нар тэр амалсан мөнгөө увуу цувуу, яаралгүй бага багаар, боломжоороо өгчихнө биз дээ. Сая тэр Оюутолгойг авсан гадаадын компаний өгсөн хэдэн ногооныг зараад бидэнд бэлэн мөнгө өгөх гэж байгаа гэл үү? Эхний ээлжинд хүн бүрт 10 мянган цаас өгсөн ч бид чинь төрийн минь хишиг гээд л залбираад авна шд. Тэр бага гээд голоод байгаа хүмүүс авахаа болино л биз. Ямар албатай биш. Манай Дэмбэрэл дарга хүн бүрд 120 мянган төгрөг бэлнээр өгнө гэсэн байна лээ. Тийм их мөнгө өгөөд хэрэг байна уу даа. Тэгэх юм бол нөгөө өлсөж үхэх гэж байгаа юмнууд чинь дараа нь давраад улам ихийг авах гэж зүтгэж мэднэ шүү.

Тэр Монголын ҮЭ-ийн Холбооны Ерөнхийлөгч С.Ганбаатар гэж бас нэг даварсан гар байнаа. Та нарыг маань "76 дээрэмчин" гэсэн байна лээ шд. Хуцаж байгаа юм шүү. Харин манай Дэмбэрэл дарга тэр дуракт хариуд нь их гоё юм хэлсэн байна лээ.
"Улсын төсөв өргөжихийн хэрээр энэ том төсвийг хувиарлах азтай төрсөн хүмүүст нэг хэсэг нь хорсож байна" гэж хэлээд тэр муу Ганбаатарын амыг тагласан байгаа юм. Тийм ээ. Та нар минь хорвоод ийм азтай төрсөнд сонгогч бид нь бахархаад, баярлаад ханашгүй. Та нарын минь заяа төөрөг, зурсан зураг чинь ийм байгаа учраас л тэр том төсвийг хувиарлаж байгаа юм шд. Тийм заяагүй, азгүй юмнууд ингэж хорсож байгаа нь туйлын үнэн билээ.

Та нар минь удахгүй шинэ ордонтой болох гэж байгаад жирийн ард бид чинь их баяртай байгаа шүү. Арабуудад хэдэн шонхор хямдхан өгч байсны ашиг ч гарч байна шүү. Одоогийн саарал ордны ард байгаа цэцэрлэгийн суурин дээр барих нь зөв. Тэр цэцэрлэг яах вэ. Хэдэн буттай, бутгүй Монгол Улс хөгжиж л таараа. Та нар минь ажлын сайхан байртай болоод авах нь чухал шүү.

Бодвол аятайхан зураг төсөл хийлгэж байгаа биз дээ. Мунхаг миний бодлоор нэг эрхэм гишүүнд оногдох байр нь ажлын өрөөнөөс гадна бас унтлагын өрөөтэй байхаар бариулбал зүгээр юм шиг. Эрхэм гишүүн маань ядарсан үедээ тэр өрөөндөө ороод хагас цаг дугхийгээд авдаг байвал хичнээн таатай. Бид чинь та нарынхаа төлөө их санаа зовох юм байна шд.

За энэ удаа ингэсгээд дуусгая даа.

Та нартаа ажлын өндөр амжилт, бизнесийн их олз омог, эрүүл энхийг хүсэж ерөөсөн жирийн сонгогч ард Дорж би ёсолвой.

За иймэрхүү гарчигтай мэдээ Монголын хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр цацагдах цаг мөч удахгүй ирэх аюул нүүрлэж байгааг Монголчууд эртнээс анхаарч хувь заяагаа шийдэх цаг болжээ. Тарган муурын аманд орж устаж алга болох уу, эсвэл туранхай ч гэсэн бор гэртээ Богд хэвээрээ үлдэх үү гэдгийг өөрсдөөсөө асуух хэрэгтэй байна.
Үүнийг үл тоогчид үхсэн хойноо толгой руугаа мянга шаагаад нэмэргүй шүү. Амьд мэнд дээрээ хойч үейинхээ төлөө шийдвэр гаргах хэрэгтэй байна.
За ингээд өмнө хэлсэний дагуу Д.Энхболд гэдэг хүний бичсэн өгүүллийг доор хуулаад тавилаа. Эрхбиш нэгийг бодоцгооно биз дээ. Орчин үеийн урвагч Бадамдоржтонгуудын амьд сүгнүүдэд бас дамжуулж хэлэхээ мартав!

Монгол хүн миний хувьд ийм юм бүү л болоосой гэж залбирч байсан тэр үзэгдэл Mонгол улсаас өмнө зүгт дэглэгдэж, 1966 онд коммунист хятадууд Бээжин дэх Монгол улсын элчин сайдын яам руу дайран орж элчингийн ажилтнуудын гарыг хүлж гудамжинд чирж гаргаж ирээд ревизионистын цасан малгай өмсгөн зодож нүдсэн гутамшигт явдлын дахилт өмнө зүгээс сонсогдож эхэллээ. Хятадууд хүчтэнээс айдаг харин хүч муутайчуулыг дээрэлхэхдээ гаргуун, дэлхий дээр өөр ямар ч тийм үндэстэн байхгүй.

Бараг зэргэлдээ шахуу байсан адилхан дайсан Зөвлөлтийн элчин сайдын яамыг яагаач үгүй мөртлөө Монгол улсын элчин сайдын яамыг дайрч довтолж байсан нь үүний нэг нотолгоо болсон билээ. Соёлт ертөнцийн түүхэн дэх цорын ганц гэж болох ийм гутамшигт явдалыг үйлдсэн Хятадын коммунистууд өнөөг хүртэл Mонгол улсаас уучлал гуйсангүй.

Бид ч гэж бид. Ер юү ч болоогүй юм шиг л царайлах юм. Гэхдээ энэ удаа миний ярих гэсэн зүйл энэ сэдэвтэй дам холбогдох учир элчин сайдын яам руу дайрч довтлон монгол дипломатуудыг зодож нүдсэн тэр гутамшигт явдалын тухай дараа дахин онцгойлон ярих болно гэж уншигчиддаа амлаад харин энэ удаа аюулын ямар харанга дэлдэж эхэлсэнийг нь тайлбарлая. Глобал таймс нэртэй Хятад сонин байдаг аж. Сүүлийн долоо хоногийн дотор Монгол улсыг энэ сонин хоёр удаа заналхийллээ. Хятад бол коммунист дэглэмтэй орон. Бид ч коммунист дэглэмд он удаан амьдарч энэ дэглэмийн мөн чанарыг ой тойндоо мартахгүйгээр шингээж авсан улс. Өөрөөр хэлбэл коммунист дэглэмд цензургүй хэвлэл огт байдаггүйг бид мэдэхтэйгээ гэсэн үг. Ингэхээр Глобал таймс гэсэн хаягтайгаар ХКН бидэнд захиа ирүүлж байна гэж шууд ойлгож болно. Ерэн оныг хүртэл тэд ингэж дуугарах тэнхэлгүй байв.

Ерэн оноос өнөөг хүртэл Оросын Ази дахь бодлого хөл алдаж АНУ хятадын эдийнзасгийг дэмжсэнээр хятадын хууч өвчнийг сэдрээжээ. Энэ улсыг харж л байгаарай удахгүй хөрш бүх оронтойгоо үүсгэсэн хэрүүл зодооноо сэргээх болно. Энэ удаа тэд дээрэлхэж чадна гэж үзээд монголыг заналхийлж байна. Энэ заналхийлэл их шазруун , бүр цэргийн хүч хэрэглэхэд татгалзахгүй гэсэн шинжийн илэрхий дээрэнгүйлсэн өнгөтэй байгаа нь шууд анхаарал татаж байгаа юм. Монгол улс Москва төвтэй коммунизмын дарангуйллаас ангижрамагцаа Бээжингийн коммунд хамрагдах болчихсон билээ. 90 оноос хойш хятадын коммунист намын гишүүд барилгын ажилчид нэртэйгээр монгол улс руу нэвтэрч эхэлсэн бөгөөд монгол улсын нийслэлд орж ирмэгцээ ухамсар дорой бүсгүйчүүд охидыг бөөн бөөнөөр нь лагерьтаа авчран зодож занчин хүчирхийлж эхэлснийг монголын бүх хүн ард мэдэж байгаа. Худалдаа арилжааны бузар луйвар чухамхүү энэ коммунистуудаас л гардаг бөгөөд тэд жил бүр монголчуудыг хэдэн зуун сая долларын алдагдалд оруулах наймааг илэрхий хүч хэрэглэн хийж байдаг юм.

90 оноос хойш өнөөг хүртэл Монгол улс Хятадтай хийсэн худалдаанаасаа үндсэндээ таван тэрбум гаруй долларын алдагдал хүлээгээд байгаа билээ. Ийм илэрхий хүч хэрэглэх байдал хоёр орны харилцаанд байгааг манай зарим нэгэн улс төрчид тэр дундаа огцорсон ерөнхийлөгч Н. Энхбаяр ,аргагүйн эрхэнд өргөдлөө өгч чөлөөлөгдсөн ерөнхий сайд С.Баяр нар маш сайн ойлгож байсан бөгөөд тэд Орос улстай харилцаагаа хөгжүүлэх гэсэн бодлогынхоо золиосонд өнөөгийн улс төрийн тэмцлийн хохирогч болж үлдэж байгаа билээ. Өнөөдөр Улаанбаатарын гудамжинд хятадын коммунистууд эзэрхэн таахалзаж монгол залуучуудыг хүссэн үедээ барьж авч зодож нүдэж хотынхоо амгалан тайван байдлыг сахин хамгаалах гэснийхээ төлөө монгол төрийн цагдаа хятадуудад зодуулан цус нөжиндөө холилдон хэвтэж байдаг болсон нь ч бодит үнэн билээ. Хүчтэй коммунист төртэй хятад иргэдийн тусгаар тогтносон монгол улсад үйлдэж байгаа энэ бүх ичгүүр сонжүүргүй явдал нь яавч хувь хүний үйлдэл биш гэдгийг боловсролтой монголчууд маш сайн ойлгож байгаа билээ.

Тэд дээрээсээ нэг л удирдлагатай байдаг тэр удирдагч нь ХКН мөн юм. Чухамхүү коммунист намынхаа заавар зөвлөлгөө шууд удирдамжаар Улаанбаатарыг түйвээх , боломж олдсон нөхцөлд төрийн эргэлт хийхээр хятадын цэрэг коммунистууд барилгын ажилчин дүрээp монголд орж ирцгээж байна. Үүнийг ч Глобал таймс сонин нь нууж хаахгүй зарлаж байна. Энэ үйлдэл анх удаагийнх биш бөгөөд өнгөрсөн зууны жараад онд Бээжингийн цэргийн тойрогийн бүхэл бүтэн нэг дивиз барилгын ажилчдын дүрээр монголд орж ирчихээд дээрээс ирэх тушаалаа хүлээж байсантай утга нэг байна. Өнөөдөр хятадын цэргийн монгол дахь бодит хүч нэг дивизэр зогсохгүй болжээ. Тэд анхныхаа тушаалыг Глобал таймс сониныхоо нийтлэлээр дамжуулан авч байна гэдгийг олон монголчууд ойлгох ёстой.

Одоо тэд хүчирхийллээ улам гааруулна. Улам нарийн аргаар улам харгис хэрцгий үйлдлүүдийг хийх болно. 1996 онд монголын тагнуулын төв газрын сөрөг тагнуулын албаны дарга Бээжинд алагдахад байдал ямар нарийн болж байгааг би сонин хэвлэлээр сануулж байсан хэн ч тоогоогүй. Дараа нь УИХ-ын гишүүн Ш. Отгонбилэгийг алагдахад хамт явсан хоёр хятад иргэнийг хятадууд монгол улсын агаарын хилийг зөрчин онгоц ирүүлж байцаалтанд оруулалгүй яажшуухан шуурхай авч явж байлаа. Энэ тухай аллагад гадны гар оролцлоо гэдгийг ч бичиж л байсан мөн л хэн ч анзаараагүй. УИХ-ын гишүүн С. Зоригийг алсан алуурчны эзэн хэн бэ гэдгийг ч таамаглахад хэцүү биш. Энэ хэрэг яагаад илрэхгүй удаад байгааг ч тааж ядах юм алга. Тухайн үед шуурхайлан мөрдөх үүрэгтэй байсан цагдаа Мөрөн яагаад мөрдөөгүй хийгээд түүнийхээ хариуцлагыг үүрэх нь байтугай үндсэндээ хятадуудыг монголд оруулахгүй байх , орсон нэгийг нь шуурхайлан хөөн гаргаж байх зорилготой байгуулагдсан гадаадын иргэн харъяатын албыг хэний заавар зөвшөөрлөөр толгойлоод байгааг ч ойлгох нь нэг их хэцүү биш билээ.

Ерөнхий утгаараа Богд хаант монгол улс байгуулагдсаны дараа монголд өрнөсөн үйл явдал өнөөдөр давтагдаж эхлээд байгаа юм биш биз. Тэргүүний сэхээтэн , эх оронч үзэлт бараг бүх сайдуудыг алж хядсаныхаа дараа урвагч шанзав Бадамдоржтой хуйвалдан монгол төрийг унагаж хятад генерал Сүй-Шү-Жаны дивиз монголд орж ирсэн билээ. Тэд монголд ирсэнээсээ хойш жил гаруйхны дотор арав гаруй мянган монгол иргэдийг хүйс тэмтрэн устгасан. Үүнийг бид яагаад мартах ёстой гэж.

Гамин цэргүүд монгол айл руу давхин очиж эр нөхрийг нь хүлж хаячихаад эхнэрийг нь нүдэн дээр нь цувран хүчирхийлцгээж энэ яргаллаа дуусгамагц хөөрхий эхнэрийн бэлэг эрхтэнд ганж хийн эргүүлэх ам руу нь винтовынхоо амыг шургуулан буудах , хүүхдүүдийг нь хураалттай аргал дээр суулгаж байгаад бай болгон буудах , монгол эрчүүдийн нүдийг амьдаар нь ухаж , бэлэг эрхтнийг нь тас татан нохойд хаяж өгөх мэтээр бах таваа ханган яргалаж байсан тэр үйлдлүүд баримтууд архивт байж байхад монголчууд яагаад хятадуудыг тэвэрч наалинхайтах ёстой болж байна.

Үндэс нэгтэй Өвөрмонголын гурван зуу гаруй мянган монголчуудыг хүй тэмтэрсэн түүх шарлаагүй байхад , өнөөдөр шашин нэгтэй Түвэдүүдийг яаж яргалж байгааг харсаар мэдсээр байж , хил залгаа Уйгаруудыг яаж дарлан доромжилж залуучуудыг нь сорчлон хядаж байгааг харсаар байж толгойгоо энэ илдэн дор тавьж өгөх монгол хүн олдоно гэжүү.

Глобал таймсад бичсэнийг уншиж байхад тэд монголчуудын эb нэгдэлгүй , засгийн төлөө үхэлдэн тэмцдэг чанарт ямар их ач холбогдол өгч байгаа нь дотоожгүй хужаагийн нуудгай шиг ил харагдаж байна. Гэвч бидний энэ чанар цаг зуурынх гэдгийг мэдтүгэй. Аюулын ирмэг дээр бид олонтаа очсон ч ангал руу нэг л удаа унаж Манжуудын зууш болсноо мартдаггүй бөгөөд монголын эв нэгдлийг бусниулагчид хэзээ ямагт дарагдан мөхөж бид өөрийн замаар замнаж байсныг бидний ариун түүх гэрчлэх болно. Энэ түүхийг бичсээр ирсэн өнөө ч бичиж байгаа эх орончид урвагчдаасаа сая дахин илүү хүчтэй гэдгийг дахин нэг сануулмуу.

Эцсийн бүлэгт хятадын коммунистууд Оюу толгойн гэрээг барууныхантай хийлээ гэж монголчуудыг заналхийлж байгаа бөгөөд , Tаван толгойгоо шууд өг хэмээн нэхэж байгаагаа нуухгүй сүрдүүлж байгаа нь энэ юм. Гэхдээ коммунистуудаа та нар монголчуудыг нэг л сайн ойлгохгүй байна. Та нар биднийг шахах тусам бид ардаа байх Оросуудыг түшиж ирсэн бөгөөд , энэ түүх давтагдвал бид яалт ч үгүй Оросоо бараадах болно.

Бидэнд өөр зам байхгүй. АНУ монголд цэргийн баазаа байгуулахгүй , Япон улс та нарын дарамтанд орчихсон учраас дорвитой алхам хийж чадахгүй тэр тусмаа хаа хамаагүй монголын төлөө гэдгийг монголчууд өнөөдөр ухаарах хэмжээний боловсролтой болжээ. Та нар Амар мөрний хойт эрэг дээр хэзээ ч гарч чадахгүй шигээ Монголын говийг хойшоо нэвт гарч чадахгүй. Москватай олон жил нөхөрлөсөн монгол хүн би тэдний геополитикийн таяг тойрог хаагуур зураастай байдгийг дэндүү сайн мэддэг билээ. Ингэхээр бидэнд нэг л зам маш тод байгаа нь харагдаж байна. Яах вэ наймаагаа хийцгээе. Бид идүүлж сураагүй юм биш дээ идүүлэе яахав. Жил тутмын алдагдал маань хоёр зуун тавь орчим сая доллар байлаа гэхэд монгол улс монголчууд гурван зуун жилдээ сөхрөөд уначихгүй ээ.

Та нар Таван толгойн ордын ашиглалтанд оролц. Түүнээс биш та нарт илүү эрх яалаа гэж бид өгөх ёстой юм бэ. Тэр дундаа гадаад хөрөнгө оруулалтаа цэргийн хүчээр хамгаална гээд заачихсан хатуу хуультай танай улсын цэргийг сайн дураараа оруулах гэж балайтсан гэрээ үзэглэж суух уу . Та нар монголоор дутахгүй олон хөрштэй гэж даналзсан байна лээ. Пакистан , Тайланд хоёроос бусадтай нь та нар ямар нэг хэмжээгээр нударга зөрүүлээд хамгийн сүүлд Вьетнамд уйлтлаа зодуулсан чинь 1979 он , энүүхэн хаяанд байна тиймээ. Муур хулганаа барих л болно гэж танай Дэн-Сиуй - Пэн гэдэг дарга айлдсан гэдгийг бид мэднэ. Гэтэл бид чоно гэж өөрсдийгөө нэрлэдэг юм шүү дээ.

Доржзовдын Энхболд